دوره غزنویان (۷۷–۱۱۸۶ میلادی)¶
زمینه تاریخی و فرهنگی¶
سلسله غزنوی، که در اصل فرماندهان نظامی ترکتبار در خدمت سامانیان بودند، امپراتوری قدرتمندی را با مرکزیت غزنین (در افغانستان امروزی) تأسیس کردند. اگرچه آنها جنگجویانی سرسخت بودند که امپراتوری خود را تا شبهقاره هند گسترش دادند، به شدت به فرهنگ فارسی متعهد بودند.
سلطان محمود غزنوی، مشهورترین حاکم غزنوی، پایتخت خود را به یک مرکز باشکوه علمی تبدیل کرد. او فعالانه بزرگترین شاعران، دانشمندان و عالمان عصر را جذب کرد و به طور مؤثر مرکز تعالی ادبی فارسی را به سمت شرق منتقل کرد. این دوره شاهد تثبیت فارسی به عنوان یک زبان مشترک در یک منطقه جغرافیایی وسیع، از آسیای مرکزی تا شمال هند بود.
اهمیت ادبی¶
شعر در دوره غزنوی رسمیتر، پیچیدهتر و به شدت متمرکز بر مدح (ستایش درباری) شد. قصیده به اوج کمال فنی خود رسید. شاعران برای تمجید از سلطان و پیروزیهای نظامی او از استعارههای پیچیده، قافیههای دشوار و واژگان غنیتر و عربیتر استفاده کردند.
با این حال، بزرگترین دستاورد ادبی این دوره ستایش درباری نبود، بلکه حفظ هویت ملی بود. تکمیل شاهنامه تمرکز ادبیات فارسی را از دربار پادشاهی به ریشههای اسطورهای و تاریخی مردم ایران تغییر داد و بقای زبان فارسی و حافظه فرهنگی آن را برای هزاران سال تضمین کرد.